صدای جوان

صدای جوان، صدای نسل جوان، شغل، کار، درامد، ازدواج، مسکن، تفریح، اوقات فراغت

گروه جوان و ورزش     گروه جوان و معرفت     گروه جوان و محيط زيست     گروه جوان و ازدواج     گروه جوان و کارآفريني     گروه جوان و فرهنگ     :فهرست موضوعی

اگر همه آرزوها برآورده می شد، هیچ آرزوئی برآورده نمی شد || به زبانت اجازه نده که قبل از اندیشه ات به کار افتد || خلاقیت یعنی بهترین استفاده از داشته ها و شرایط کنونی || اگر می‌خواهید کاری را انجام دهید، هم‌اکنون انجامش دهید، وگرنه پشیمان خواهید شد
ارزش های هشت سال دفاع مقدس و ناگفته ها
نگارنده : جوان ایرانی - ساعت ۱٢:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/۳۱
 
ارزش های دفاع مقدس- نامداران گمنام: امروز سالروز تجاوز به حریم مقدس ایرانمان است
 
دفاع مقدس, برهه‌ای متمایز و جدا در تاریخ چندهزارساله ایران است. علت این تمایز, نه در یک عامل بلکه در عوامل گوناگون جستجو می‌شود, که برخی از آنها عبارتند از :

الف ) همه آحاد مردم و به خصوص جوانان با احساسی متفاوت از قبل در این حماسه جاودان شرکت کردند. چراکه با دقت در جنگها و تهاجمات قبلی تاریخ ایران می‌توان دریافت , هیچگاه شور و علاقه به شرکت در آنها مانند تجربه هشت سال دفاع مقدس نبوده است . ریشه‌یابی علل این واقعه نیاز به بحثی عمیق دارد که خارج از موضوع این مقاله است ولی دلایلی مانند مقطع انقلابی شروع جنگ, تاثیر معنوی رهبری امام خمینی بر اقشار مختلف جامعه, حس میهن پرستی واقعی با تاکید بر مضامین دینی و اسلامی ,... در این امر دخالت داشته‌اند .

ب) دیدگاه مردم ایران نسبت به جنگ به عنوان جهاد که نوعی تکلیف الهی می‌باشد و تداعی کننده حال و هوای جنگهای صدر اسلام است .

ج) مفاهیمی از قبیل ایثار, فداکاری, شهادت, اسارت, ... معنائی نو پیدا کردند که نگرش همگان را نسبت به مسئله جنگ عوض کرده و تحولی عمیق در صحنه جامعه ایجاد کردند.



چکیده:

دراین مقاله با تاکید بر مفاهیم و ارزشهای دفاع مقدس, به نقش مهم و اساسی معلمان در تبیین و ترویج این ارزشها پرداخته می‌شود و روشهای تربیتی که در این راستا می‌تواند از سوی معلمان بکار گرفته شود, مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. مطالب ارائه شده در این مقاله با توجه به پیوند دو موضوع دفاع مقدس و نظام تعلیم و تربیت , در جهت ارائه راهکارهای عملی و اجرائی موضوع تحقیق می‌باشد . آموزش و پرورش با در اختیار داشتن فرصت طلائی سنین کودکی نسل جدید, می‌تواند نقشی عمده و مهم در این زمینه ایفا کند, و دراین بین معلمان به لحاظ اینکه بطور مستقیم با دانش‌آموزان در ارتباط هستند می‌توانند ارزشهای دفاع مقدس را به نحو مطلوب که مورد علاقه دانش‌آموزان نیز باشد, تبیین و ترویج کنند .
روشهای نظری مورد بحث در این مقاله عبارتند از:

معرفی اسوه های مقاومت و ایثار در دفاع مقدس, ایجاد احساس خودباوری مذهبی و ملی در دانش‌آموزان , ارائه و معرفی جلوه‌های زیبای ارزشهای دفاع مقدس در وصیت‌نامه‌های شهدا, تشویق و دعوت به تحقیق و بررسی در کتب و مقالات مربوط به ارزشهای دفاع مقدس,تحلیل تاریخی دفاع مفدس و تشریح علل وقوع آن , بررسی و توضیح دیدگاه امام و رهبری در مورد ارزشهای دفاع مقدس, تشریح و توضیح ابعاد سیاسی ارزشهای دفاع مقدس, تشریح و توضیح ابعاد اجتماعی ارزشهای دفاع مقدس, تشریح و توضیح ابعاد فرهنگی ارزشهای دفاع مقدس, ارزشهای دفاع مقدس, تشریح و توضیح ابعاد دینی و مذهبی ارزشهای دفاع مقدس.
روشهای عملی مورد بحث دراین مقاله عبارتنداز :

مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان و رزمندگان دفاع مقدس, استفاده از هنرهای تجسمی و نمایشی در بیان ارزشهای دفاع مقدس, بازدید از مناطق جنگی , حضور در آرامگاه شهدا و تشریح مسئله شهادت از دیدگاههای مختلف , حضور در بیمارستان جانبازان دفاع مقدس و مشاهده نمادهای مقاومت.

ارزشهای دفاع مقدس و لزوم ترویج آنها :

هیچ مقطعی از تاریخ چندهزارساله ایران,به اندازه دوران دفاع مقدس ارزشهای ملی و میهنی و دینی ایرانی متبلور نگردید . ارزشهای دفاع مقدس علاوه بر اینکه از تنوع و لطافت خاصی برخوردارند , دارای پایداری و ثبات ویژه‌ای نیز می‌باشند و این بدلیل ویژگی‌های منحصر به فرد دوران دفاع مقدس است . در این مورد شواهد بسیاری را می‌توان بیان کرد که اصرار نوجوانان برای اعزام به جبهه‌ها یکی از این موارد است .
به تصویر کشیدن این صحنه‌های زیبا, آنهم برای کسانی که در آن لحظات حساس و تاریخی وجود نداشته‌اند, رسالتی است عظیم که بیش از هر کسی بر دوش معلمان کشور سنگینی می‌کند . چرا که معلمی شغل مهمی است که ضرورت آن بر کسی پوشیده نمی‌باشد . این ضرورت عمدتا شکل‌دهی تجربیاتی است که منجر به تغییرات مطلوب رفتاری در دانش‌آموزان می‌شود . به خاطر همین ضرورت آشکار است که نقش معلم جنبه نهادی پیدا کرده و بسیاری از گروههای اجتماعی و افراد و دانشجویان و دانش‌آموزان مختلف , انتظارات کلی مشخصی از آنچه که یک معلم  باید باشد دارند .
بنابراین بنظر می‌رسد روشهای بکار گرفته شده در تبیین و ترویج ارزشهای دفاع مقدس از سوی معلمان و ابتکار آنها در بکارگیری روشهای جذاب و نوین در این زمینه, کارگشا و حساس است . چه بسا صرف هزینه‌های هنگفت در ارائه ناقص و ناموفق ارزشهای دفاع مقدس به اندازه یک ساعت گفتگوی خالصانه و بی‌ریای یک معلم با دانش آموزان کارآئی نداشته باشد . پس بر مسئولین رده بالای نظامی و تربیتی کشور است که دست در دست هم با پشتیبانی و راهنمائی معلمان در ارائه و تبیین و ترویج ارزشهای دفاع مقدس, آنها را در این وظیفه دشوار یاری کنند .


روشهای نظری تبیین و ترویج ارزشهای دفاع مقدس:

1- معرفی اسوه‌های مقاومت در دفاع مقدس :

اسوه عبارت از حالتی است که انسان به هنگام پیروی از غیر خود , پیدا می‌کند و برحسب این که پیروی از چه کسی باشد, ممکن است اسوه‌ای نیک یا بد برای انسان فراهم آید . (باقری1379, ص101)
با معرفی و ارائه اسوه, نمونه رفتار و کردار مطلوب در معرض دید فراگیر قرار می‌گیرد و موقعیت او دگرگون می‌شود تا او به پیروی پردازد و حالت نیکوئی, در خود پدید آورد . معلم باید حالات مطلوب فراگیر را که عملا در وجود کسی آشکار شده, به او نشان دهد, این کار اساسا در شرایط واقعی اجتماعی مدنظر است ولی حاصل آن این است که شخصیتهای تاریخی نیز الگوی عمل محسوب می‌شوند . در قرآن این روش به کار گرفته شده است که گاهی در آیات مستقیما به پیروی از کسی تصریح می شود وگاه بدون چنین تصریحی , اسوه‌ها در معرض دید گذاشته می‌شوند 
      -   بهره‌گیری از مقالات و کتب نوشته شده در مورد دفاع مقدس

      - استفاده از یادنامه‌های شهدا

      - استفاده از وصیتنامه‌های شهدا

      -  استفاده از خاطرات رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس

2- ایجاد احساس خودباوری مذهبی و ملی در دانش‌آموزان :

خودباوری اصطلاحی است که امروزه در جامعه‌شناسی, روانشناسی و علوم تربیتی به کار می‌رود و منظور از آن یک حالت مثبت روحی و روانی است که در نتیجه احساس ارزشمندی در نفس انسان پدید می‌آید و او را آماده می‌سازد تا از طریق بهره‌گیری از لیاقت‌ها و توانمندی‌هایی که دارد به انجام وظایفی که برعهده اوست قیام نماید و در این راه , از مشکلات و موانعی که پیش می‌آید هراسی به دل راه ندهد . از این حالت روحی در فرهنگ اسلامی با تعابیری چون علو همت, مناعت طبع, اعتماد به نفس, عزت نفس و... یاد می‌شود . در واقع , خودباوری , باور به استعدادها , توانایی‌ها و نیروهای نهفته فطری درونی است که با اتکا به آن , می‌توان به اهداف مورد نظر در زندگی رسید و به آنان جامعه عمل پوشاند و مرحله عالی خودباوری, شکوفایی همه استعدادهای بالقوه فرد است . 
خودباوری ملی, در مقابل از خودبیگانگی و خودباختگی ملی مطرح می‌شود . گاهی افراد یک جامعه در اثر ناآگاهی و یا تحت تاثیر تبلیغات سو و جذاب دشمنان, به سنت و باورهای ملی و فرهنگی خود پشت می‌کنند و از نمادها و ارزش‌های رایج در جوامع دیگر پیروی و تقلید می‌کنند . این کار به تدریج , راه نفوذ و تسلط همه جانبه بیگانگان را در عرصه‌های مختلف آن جامعه هموار می‌سازد . در نهایت , کیان و استقلال آن جامعه را با خطر جدی مواجه می‌سازد . در تاریخ جوامع اسلامی به نمونه‌های زیادی از این‌گونه جامعه‌ها برمی‌خوریم . ترکیه دوران آتاترک و حتی ترکیه امروز در مقابل غرب , و ایران دوره رضاخان و بسیاری از جوامع دیگر, مصداق روشنی از مردمی هستند که به خودباختگی ملی گرفتار آمده‌اند .

برای خودباوری آفت‌های زیادی ذکر شده است که به برخی از آنها اشاره می‌گردد:

الف) جهل و ناآگاهی 

ب) خودکم بینی و احساس حقارت

ج) تبلیغات دشمنان

علاوه بر آنچه بیان شد, امور دیگری چون : شکست‌ها, راحت‌طلبی , غرور, خودبزرگ‌بینی, رسوخ و باور اندیشه‌های غلط فکری و فرهنگی , سستی و تنبلی و... ازجمله آفات خودباوری در افراد , به ویژه جوانان است . 
بنابراین , اگر افراد جامعه‌ای خواهان پیشرفت و تعالی هستند باید از طریق اصلاح نظام آموزشی و تربیتی جامعه و بازنگری در باورها و ارزشهای فکری و فرهنگی به جای مانده از گذشته،‏ تمام این گونه اوصاف و ویژگیهای نادرست فکری و اخلاقی را اصلاح نمایند و به یک انقلاب فکری و فرهنگی, به ویژه در سطح اندیشه و اعتقادات نسل جوان دست بزنند . آن‌گاه از طریق احیای ارزش‌های اصیل و حیات‌بخش، روح اعتمادبه‌نفس و خودباوری را در وجود این قشر, که مهم‌ترین سرمایه جامعه محسوب می‌گردند, شکوفا ساخته و حفظ و استمرار خواهند بخشید . دفاع مقدس در این زمینه نقشی اساسی ایفا می‌کند , به شرط آنکه کسانی از قبیل معلمان کشور با نحوه ایجاد خودباوری در جوانان آشنا بوده و از طریق این احساس , ارزشهای دفاع مقدس را تبیین و ترویج نمایند . 

3-ارائه و معرفی جلوه‌های زیبای ارزشهای دفاع مقدس در وصیت‌نامه‌های شهدا:

وصیت‌نامه‌های شهدا از بهترین اسناد مکتوب دوران جنگ تحمیلی است که علاوه بر استفاده تاریخی از آنها می‌توان نمونه‌های عالی ارزشها را در آنها یافته و به نسل جدید معرفی نمود .


4-تشویق و دعوت به تحقیق و بررسی در کتب و مقالات مربوط به ارزشهای دفاع مقدس 

امروزه ثابت شده است که انجام تحقیق و مطالعه از سوی دانش‌آموزان , یکی از بهترین راههای تفهیم موضوعات مختلف به آنهاست 

5- تحلیل تاریخی دفاع مقدس و تشریح علل وقوع آن :

هر حادثه تاریخی نیاز به تحلیل تاریخی نیز دارد . این تحلیل بویژه پس از پایان یافتن آن حادثه و برای معرفی بیشتر آن به کسانی که در زمان وقوع حادثه , حضور نداشته‌اند ضروری می‌‌نماید در مورد دفاع مقدس این امر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. چرا که موارد زیادی مبنی بر ایجاد شبهه در اصل دفاع مقدس وزیر سؤال بردن آن مشاهده می‌شود . این شبهه‌ها از سوی کسانی دامن زده می‌شود که با انقلاب اسلامی و مبانی آن مخالفت می‌ورزند و بیشتر نیز سعی در انتقال این شبهه‌ها به مراکز فرهنگی کشور مثل مدارس و دانشگاهها دارند .
در این میان وظیفه معلمان بیشتر از دیگر اقشار جامعه مهم بنظر می‌رسد و آنها باید به خوبی با فلسفه وجودی دفاع مقدس و ارزشهای آن آشنا بوده و این آشنائی خود را از طریق بیان ساده و شیوا به دانش‌آموزان منتقل نمایند .


6- بررسی و توضیح دیدگاه امام و رهبری در مورد ارزشهای دفاع مقدس:

معمولا در هر مقطع تاریخی, مطالعه و بررسی دیدگاههای افراد مهم و اثرگذار در آن مقطع می‌تواند در ایجاد دید وسیع و دقیق در نسل های بعدی نقش مهمی داشته باشد . این امر در مورد دفاع مقدس بویژه در مورد حضرت امام خمینی (ره) و مقام رهبری مصداق پیدا می‌کند . سالهای دفاع مقدس همواره قرین سخنان و نظرات حضرت امام بوده است که این سخنان آینه تمام نمای آرمانها و آرزوهای ملت ایران در آن برهه زمانی بوده است . آشنایی معلمان با این سخنان و ارائه آنها به دانش‌آموزان می‌تواند تاحد زیادی دفاع مقدس و ارزشهای آن را به نسل جدید معرفی کند .


7- تشریح و توضیح ابعاد سیاسی ارزشهای دفاع مقدس :

یکی از مهمترین ابعاد سیاسی دفاع مقدس این بوده است که برای اولین بار در طول تاریخ صده‌‌های اخیر, ملت ایران بدون دادن هیچ امتیازی , به تمام جهان ثابت کردند که متجاوز, رژیم بعثی عراق بوده است و این امر در سازمان ملل نیز به رسمیت شناخته شد . متاسفانه ابعاد ارزشی دفاع مقدس چندان مورد توجه قرار نمی‌گیرد و معلمان از اولین کسانی هستند که می‌توانند با مقایسه دوران دفاع مقدس با جنگهای قبلی تاریخ ایران که همواره ایران مجبور به تحمل زور و قبول خواسته‌های دشمنانش بوده است , ارزش دفاع مقدس را از این نظر به دانش‌آموزان معرفی نمایند.


8- تشریح و توضیح ابعاد اجتماعی ارزشهای دفاع مقدس :

از مهمترین ابعاد اجتماعی دفاع مقدس ایجاد روحیه ایثار و فداکاری در تمامی اقشار جامعه اعم از زنان و مردان , کارمندان و کارگران, ... می‌باشد. نگاهی به وضعیت جامعه آن روز در ایران گواه این مطلب خواهد بود که چقدر افراد جامعه نسبت به یکدیگر دارای روحیه فداکاری و مهربانی بوده‌اند . 


9- تشریح و توضیح ابعاد فرهنگی ارزشهای دفاع مقدس :

هر حادثه تاریخی بیش از هر اثری می‌تواند آثار فرهنگی مثبت یا منفی برای جامعه به دنبال داشته باشد . ابعاد فرهنگی دفاع مقدس نیز تاحد زیادی معرفی و ارائه شده‌اند , که می‌توان به فعالیتهای صدا و سیما, سینما و تئاتر , دانشگاهها و آموزش و پرورش اشاره نمود .

10- تشریح و توضیح ابعاد دینی و مذهبی ارزشهای دفاع مقدس :

انقلاب اسلامی, قبل از هر چیز یک انقلاب ارزشی و دینی بوده است . دقت در افکار و ایده‌های رهبری انقلاب , آرمانها و شعارهای انقلابیون , ... همه و همه نشانگر روح مذهبی انقلاب است . مسلماً آثار و پیامدهای انقلاب نیز دینی و مذهبی است و این امر بویژه در مورد دفاع مقدس صادق است , چرا که اگر روح دین و مذهب در این قضیه وجود نداشت ممکن نبود جوانان ایران با این شور و اشتیاق و بصورت داوطبانه در جبهه‌ها حضور یابند و آن حماسه‌ها را بیافرینند .

روشهای عملی تبیین و ترویج ارزشهای دفاع مقدس :

1- مواجه نمودن دانش‌آموزان با فرماندهان و رزمندگان دفاع مقدس :

در معرفی و ارائه آثار یک واقعه تاریخی, بیش از هرکسی حاضران و شاهدان آن واقعه می‌توانند بیانگر واقعیات و ناگفته‌ها باشند . این امر در مورد دفاع مقدس نیز صادق است, زیرا زمان زیادی از وقوع آن نگذشته است و خوشبختانه افراد زیادی در جامعه وجود دارند که آن زمان را درک کرده‌اند و در نتیجه به راحتی می‌توانند دیده‌های باارزش خود را از آن دوران به نسل جدید منتقل کنند. آثار تربیتی این روش بدلیل اعتمادی که به راوی وقایع می‌شود, بسیارند. دانش‌آموزان با این روش درک بهتر و روشن‌تری از وقایع خواهند داشت و شرایط و جو حاکم بر آن برهه از تاریخ کشور را می‌فهمند .


2- استفاده از هنرهای تجسمی و نمایشی در بیان ارزشهای دفاع مقدس :

منظور از این هنرها, بیشتر استفاده از سینما, تئاتر, گرافیک و نقاشی , مجسمه سازی و ... می‌باشد . نمایش فیلمهای سینمایی مربوط به دفاع مقدس به همراه توضیح و تفسیر و نقد آن از سوی معلمان تاثیر شگرفی بر درک و فهم دانش‌آموزان از ارزشهای دفاع مقدس دارد , چرا که این فیلمها عمدتاً جو معنوی حاکم بر جامعه و جبهه‌های جنگ را خوب توصیف کرده‌اند .


3- بازدید از مناطق جنگی:

هیچ چیز به اندازه دیدن صحنه‌های واقعی یک حادثه, نمی‌توانددر بیان آن حادثه تاثیر گذار باشد. این امر بویژه در مورد دفاع مقدس صادق است , زیرا مناطق جنگی گویای شرایط آن زمان می‌باشد که هر بیننده‌ای را ناخودآگاه در حال و هوای آن روز قرار می‌دهد . خوشبختانه با آماده کردن مناطق جنگی برای بازدید مردم، این فرصت در اختیار مدارس و معلمان قرارداده شده است تا بتوانند با سفر به این مناطق, جوانان را با ابعاد دفاع مقدس و ارزشهای آن سازند .


4- حضور در آرامگاه شهدا و تشریح مسئله شهادت از دیدگاههای مختلف :

آرامگاه شهدا همیشه یادآور جوانانی است که با دست شستن از همه آرزوهای دنیوی خود به استقبال شهادت رفتند و آنرا مشتاقانه در آغوش گرفتند. بازدید از این آرامگاه به همراه توضیحات یک معلم در زمینه شهادت، تاثیر عمیقی بر دانش‌آموزان خواهد داشت.